Bonsai in de tropen

Soorten

Enkele soorten kennen we wel in Europa, met name Bougainvillae, Ficus retuse en Ficus benjamina. De andere soorten klinken (heel) soms wel bekend in de oren maar de meeste absoluut niet.

Een overzicht.

Vijgensoorten (Ficus) met Luchtwortels

Ficus-soorten zijn overal aanwezig en vormen de basis van de lokale cultuur vanwege hun onverwoestbaarheid en indrukwekkende wortelvoeten (nebari).

• Ficus microcarpa
• Ficus ampelas
• Ficus benjamina
• Ficus retusa

Bloeiende en Geurende Soorten

• Wrightia religiosa –
  • Een van de meest gekweekte soorten in Maleisië. Hij heeft hangende, wit geurende bloemen en een bast die snel een oud uiterlijk krijgt.
• Bougainvillea (diverse soorten zoals B. glabra)
  • Geliefd om zijn explosieve, kleurrijke bloei en het feit dat de stam heel dik en knoestig kan worden. Vaak ent men meerdere kleuren op één boom.
• Carmona retusa (syn. Ehretia microphylla) of Fukien Tea.
  • Heeft kleine, glanzend groene bladeren en subtiele witte bloemetjes. Wordt ook in Europa sporadisch te koop aangeboden.
• Adenium obesum
  • De woestijnroos, gebruikt voor spectaculaire, dikke, succulente stammen. Bij ons soms aangeboden als kamerplant.

Andere

• Casuarina equisetifolia
  • Geen naaldboom, maar een loofboom die sprekend op een den lijkt. Groeit aan de kust en is op Bali iconisch in de grillige, door de wind geteisterde stijlen
• Podocarpus macrophyllus
  • Komt wel veel voor in Europa en is zelfs matig winterhard.

• Tamarindus indica
  • De bekende tamarindeboom. Heeft prachtig geveerd blad dat ’s nachts sluit en een diep gegroefde, oude bast.
  • Niet te verwarren met Tamarix!
• Streblus asper
  • Een inheemse boom met zeer ruw blad dat extreem klein kan worden gesnoeid. Een absolute favoriet voor grotere Penjing-landschappen.
• Maba buxifolia (syn. Diospyros ferrea)
  • Een zeer exclusieve lokale ebonystoort met zwarte bast en kleine, harde blaadjes.
• Samanea saman – Regenboom.
  • Wordt gebruikt om de klassieke, brede paraplustijl na te bootsen die kenmerkend is voor het Zuidoost-Aziatische landschap. Een beetje vergelijkbaar met de bezemstijl.

• Pemphis acidula
  • Dit is veruit de absolute koning van de Balinese en Maleise bonsai. Deze kuststruik groeit aan zee en staat bekend om zijn extreem harde, natuurlijke dode hout en microscopisch kleine blaadjes.
• Premna microphylla (en Premna serratifolia)
  • Zeer populair vanwege de extreme bladverkleining. De boom groeit snel, reageert uitstekend op snoei en ontwikkelt snel een dikke stam.

De opkweek

Op zich zijn de technieken die men gebruikt om bonsai op te kweken en te vormen gelijk aan wat men doet in Japan of elders in de wereld. Maar de tropische context zorgt wel voor heel van verschillen.

Twee seizoenen

De temperaturen zijn het hele jaar stabiel, altijd tussen de 26 en 32°C. Voeg daarbij een hoge luchtvochtigheid. De daglengte is het ganse jaar door nagenoeg gelijk. Wel is er een regenseizoen en een ‘droog’ seizoen. Al moet je dat laatste toch wat nuanceren. In het droge seizoen zijn er regelmatig korte onweders met veel neerslag. De overvloedige vegetatie houdt de vochtigheid goed vast. Anders gezegd, de groeiomstandigheden voor planten zijn het hele jaar door stabiel en optimaal. Geen groeiseizoen zoals in onze gematigde streek.

Een kweker die onze situatie een beetje kent stelde dat de bomen bij hen zowat drie tot vier keer zo snel groeien als hier. Kan kloppen, zeker als je weet dat men, afhankelijk van de soort twee tot vier keer rijst kan oogsten op een jaar.

Een snellere groei betekent snellere verdikking van stam en takken, maar ook meer gelegenheid om in te grijpen met snoei zodat er sneller een compacte vertakking komt. Op een kwekerij toonde men ons het resultaat van slechts 15 jaar opkweek.

Bedraden

Bedraden is een vrij veel gebruikte techniek. Altijd met aluminium, meestal ongekleurd.

Door de snelle stam- en takverdikking is het gevaar op ingroei zeer groot. Voor een hele reeks soorten ligt men daar ook niet wakker van. Man wacht tot men denkt dar de gewenste vorm permanent is om de draad weg te halen. Ook dat gaat trouwens veel sneller dan bij ons. De sporen van ingegroeide draden zijn massaal maar groeien er blijkbaar ook snel uit.

Bemesten

Snelle groeiers hebben ook meer ‘materiaal’ nodig om te verdikken. Bemesting dus. Twee opvallende zaken. Het hoeveelheid meststof, ook in zakjes trouwens, zeg maar zakken, is groot. Maar, wat meer opvalt is de samenstelling. Op de verpakking zagen we samenstellingen met meer dan 20 N, bijzonder veel stikstof dus. Dat is absoluut noodzakelijk volgens hen want anders krijg je wegkwijnende bonsai.

Grondmengsel

Eigenlijk kan men niet spreken van mengsels. Men gebruikt pure lava. Die is afkomstig van vulkanen uit de buurt. Akadama is veel te duur. Zij kijken wel naar de hardheid van de lava, die kan heel erg verschillen. Ook de kleuren trouwens. De keuze van de hardheid hangt vooral af van de boomsoort. Een ander merkwaardige techniek is het aanbrengen van een plastiek rand op het grondoppervlak. Men brengt namelijk een dikke laag lava aan om de wortels ruim te bedekken. De rand dient om het wegspoelen te voorkomen.

Offertakken

Die techniek kennen we bij ons ook. Maar hier zagen we offertakken van meer dan twee meter lang en een vuist dik. Op de vraag naar de grote snoeiwonden die dat geeft bij snoei beweerde men dat die dichtgroeien op een paar maanden tijd.

Wortels

Steltwortels zijn bijzonder populair en komen daar in de natuur zeer veel voor, vooral bij de Ficussoorten.

Die eigenschap gebruikt men ook om de nebari van bomen te verbeteren. Vaak gaan wortels over de potrand heen groeien en groeien door tot in de grond van de tuin. Kwekers leiden die groei door ze door buizen te leiden. Eens dik genoeg knipt men die af om dan bij een boom aan te enten en een bredere nebari te bekomen. Iets wat men veelvuldig ziet in de collecties.

Enten

Niet alleen wortels ent men aan. Bij de meeste soorten lukt het bijzonder goed, en snel, om ook takken aan te enten. Op die manier bouwt men het gestel op, een beetje zoals bij lego. Dat verklaart ook de extreem compacte kruinen die op de tentoonstelling zagen. Meerdere cultivars op één boom enten is ook populair, vooral bij bloeiers.

Potten

De meeste potten worden lokaal gemaakt met gietvormen waarin cement, inclusief ijzerdraad ter versterking, gegoten wordt.

Alleen de beste bonsai krijgen keramiek potten die vrijwel altijd uit China komen, de Japanse zijn volgens hen veel te duur.