Techniek: splijten

Een stam of zware tak splijten is een veel te weinig gebruikte techniek. Er zijn nochthans een aantal goede redenen om deze aanpak onder de knie te krijgen. Mits zorgvuldig toegepast geven ze de bonsaika extra mogelijkheden bij het vormgeven.

Juniperus chinensis

Stek genomen in 2017. De boom stond vijf jaar in volle grond, daarna in deze pot.

Een saaie stamlijn meer karakter geven.

Je kent het fenomeen wel. Een startplant lijkt wel mogelijkheden te bieden maar het geheel is nogal saai, braafjes. De bochten door bedraden meer karakter te geven is een mogelijkheid, maar bij een Juniperus zoals hiernaast is dat toch een hele uitdaging, vrijwel niet haalbaar dus.

Daarom wordt er gekozen om de stam te splijten. Je krijgt dan een tweestam. Die stammetjes zijn per definitie dunner en dus makkelijker in vorm te zetten.

Je kan ook kiezen om de afgesplitste stam (de helft dus) dood te laten gaan, te vormen en daarna te behandelen als jin.

We kiezen in het voorbeeld om twee levende stammen te maken.

De techniek van het splijten wordt ook gebruikt om een zwaardere stam makkelijker te buigen of om een bestaande jin af te splitsen zodat die beter tot zijn recht komt.

Klaar voor de ingreep

Haal de overbodige takken weg. Het heeft meestal geen zin om jin te laten staan. Hiernaast een grote en een kleine splijttang.

De werkgang

Splijten is een proces dat men rustig en gepland moet aanpakken. Een goede aanpak is de sleutel om het afsterven van één of meer stamdelen te voorkomen.

  • Haal de absoluut overbodige takjes weg.
  • Bekijk waar de splijting moet komen, teken eventueel af met krijt of potlood.
  • Gebruik splijttangen. Met een mes of beitel lukt het ook, maar dan is er meer kans op fouten en dikwijls gaat het inscheuren te snel en in de verkeerde richting.
Na het splijten

De stam is over de hele lengte gespleten. Breng best onmiddellijk een stevige draad aan in de lengte. Deze dient om de fragiele stam te steunen en later om nog efficienter te kunnen buigen. Zet vast met tape.

Splijten

  • Plaats de ’tanden’ van de splijttang op de stam. Probeer dat in het midden van de stamdikte te doen.
  • Plaats daarna de tweede tang een tweetal cm hoger. Controleer de plaats waar de splijting moet komen, duw pas dan de tang dicht.
  • Haal de onderste tang weg en plaats die boven de tweede, controleer en duw dicht.
  • Herhaal dit proces tot je helemaal bovenaan de stam bent of tot de plaats waar je wil splitsen.
  • De stam gaat doorscheuren. Er zullen altijd vezels vast blijven zitten. Die knip je door met een puntige schaar. Je kan ook een zeer scherp mes gebruiken.

Beschermen

De stammen moeten in draad en zullen nadien gebogen worden. De bast moet absoluut bescherming krijgen tegen insnijden van de draad en tegen uitdrogen van de snijwonden. Daarom de volgende stappen:

  • breng een steundraad aan in de lengterichting
  • pak in met raffia. Je kan ook jute of waterdoorlatende tape gebruiken. Gebruik geen isolatietape, die laat geen vocht door.
  • Dit zijn lastige werkjes. Laat je eventueel helpen.

Klaar om te vormen

  • Zet de stammen in draad. In dit geval werd zelfs een dubbele koperdraad van 3,5 mm gebruikt. Jeneverbes is taai en het vraagt wel wat kracht om de gewenste vorm juist te zetten.
  • Daarna kan het vormgeven beginnen. In dit voorbeeld werden de aanwezige, flauwe, bochten geaccentueerd.
  • Let op het samenspel tussen de twee stammen, ze echoën elkaar.
  • Zet ook de gesteltakken in draad en geef vorm. Bedraden tot in detail is niet nodig. De verdere vormgeving zal wellicht andere keuzes vragen.
Hinoki

Deze laagzittende tak is 3 cm dik en was kaarsrecht. Splijten was de oplossing. Deze wond vergroeide niet, maar de tak zit achteraan en dat stoort dus niet.

Andere mogelijkheden

Zware tak buigen

Splijten past men ook toe om bijzonder dikke takken (of stammen) toch te kunnen buigen.

Het is belangrijk om eerst goed uit te zoeken in welke richting men wil buigen. Voer de splitsing uit in de buigrichting. Die moet dus de richting van de gewenste bocht(ten) volgen.

Door te splijten zullen de twee stamhelften (takhelften) los van elkaar kunnen bewegen zodat ze minder weerstand bieden. In de regel groeien die later terug aan elkaar, maar de wond zal zichtbaar blijven. Gebruik deze techniek dus niet op plaatsen die prominent zichtbaar zullen blijven in de bonsai.

Lengtedraden plaatsen is hier dus niet mogelijk, de twee ‘helften’ blijven immers bij elkaar.

Enkel inpakken en dubbel bedraden. Eventueel versterken met spandraden en zelfs met een ijzeren staaf.

Stap voor stap splijten

Geef met krijt of stift aan waar je wil splijten. Hou daarbij vooral rekening met de breedte van de levenslijn. Vaak moet men de tak verstevigen, bv. met een ijzeren staaf. De tak zou kunnen breken onder het gewicht van het eigen loof. Zeker in combinatie met wind.

Dood hout afsplitsen

In het voorbeeld gaat een oude stomp van een dikke tak over in een lange dunnere tak. Die zit wel veel te ver weg van de basis van de boom.

Buigen, met bijvoorbeeld een hefboom (jack) kan niet zomaar. De tak zou dan breken ter hoogte van de dode stomp. De levenslijn vooraf losmaken van de dode stomp is de veiligste oplossing.

Hier wordt gewerkt in drie stappen:

  1. Gebruik twee splijttangen om een aanzet te maken voor de splitsing. Bewaak de lijn waarop de tak scheurt. Stuur eventueel bij door gebruik te maken van een mes of beitel.
  2. Stop een wig in de scheur en klop die dieper in met een hamer. De tak zal verder inscheuren. Controleer de scheurlijn na elke tik met de hamer.
  3. Buig, en scheur eventueel nog verder in, met spandraad, spanband en dergelijke. Voer deze ingreep zo nodig uit over een langere tijd.
Resultaat na de ingreep

De gesteltakken werden ruwweg uitgezet. De verdere vormgeving is pas voor over een jaar. Eerst moet de plant zich herstellen van de ingreep. In feite gaat het bij deze ingreep enkel om het aanmaken van interessanter materiaal voor latere vormgeving.

zzz

Taal- of schrijffout opgemerkt? Laat het ons weten via support@bonsaivlaanderen.be