RETRO Over het hoe en waarom van bedraden.

Onder de bezoekers  van bonsaitentoonstellingen bevinden zich vele geïnteresseerden die voor het eerst kennismaken met de bonsaikunst.  Steeds weer zie je verbaasde gezichten bij het bekijken van de met draad omwikkelde boompjes. Velen onder hen denken dan aan een nogal drastische manier om de groei van de boom te beperken en geloven in een geheimzinnige techniek die enkel gekend is door ingewijden in de kunst.

De praktijk van bedrading heeft echter een veel eenvoudiger verklaring. Bedraden is de meest geavanceerde en meest effectieve methode bij het vormen van bonsai.  Door introductie van het  bedraden is het werk van de huidige bonsai-artiest heel wat aantrekkelijker en gemakkelijker geworden, en mede door gebruik te maken van enkele esthetische beginselen en zijn eigen artistiek inzicht kan hij aan de boom een grotere schoonheid geven dan wanneer men deze gewoon in een pot – enkel door gebruik te maken van snoeien en eenvoudige hulpmiddelen – naar een beperkte vorm laat toegroeien.

De meer gevorderden in de kunst weten dat er vele manieren bestaan om een boom te bedraden en te vormen, en dat de beste oplossing voor elk geval apart enkel  kan geleerd worden door experimenteren en het opdoen van ervaring, soms ten koste van een gebroken tak.

Dus de techniek beheersen is zeker noodzakelijk

Dit artikel beschrijft het Wat en Waarom, alsook een stukje  Geschiedenis waarin voornamelijk de vroegere vormingstechnieken worden vermeld.

Voor de beginners is het raadzaam de beschreven adviezen en technieken strikt op te volgen tot wanneer voldoende technische vaardigheid bereikt is om deze te gaan toepassen volgens eigen inzicht en stijl.  Voor de meer gevorderde bonsailiefhebber is dit een nuttig naslagwerk welke tevens nieuwe inzichten kan verschaffen.

Inleiding tot het bedraden

Wat ?

Het principe is eigenlijk zeer eenvoudig. Stammen, takken en twijgen worden spiraalsgewijs met draad omwikkeld, waarna deze in de gewenste vorm worden gebogen. De bedrading dwingt het hout om in deze richting verder te groeien en tevens wordt de vorm in de aangenomen positie gehouden tot na zekere tijd deze nieuwe vorm zich ‘vastgezet’ heeft en de draad weer kan, en ook moet, verwijderd worden.

Wat kleur is voor de schilder, wat taalgebruik is voor de schrijver, is wat bedrading is voor de bonsailiefhebber.

Bedrading is een werktuig bij de bonsaivormgeving en zonder deze kunnen geen bonsai zoals wij die kennen gevormd worden. Bij het creëren van een bonsai is ons streefdoel onder andere het oproepen van een indruk van ouderdom, kracht en sierlijkheid.  Bij bomen die in de wilde natuur opgroeien gaan stam en takken verbuigen onder invloed van zware of extreme weersomstandigheden, alsook door het gewicht van hun eigen loof.  De jonge twijgen vechten krachtig tegen deze invloeden terug.  Bij bonsai kunnen wij deze effecten nabootsen door gebruik te maken van bedrading, waardoor men zijn bomen in bijna elke bestaande vorm kan modelleren.

Bedrading wordt het meest toegepast in het beginstadium bij de opbouw van een bonsai, maar het blijft voortduren – door periodieke opknapbeurten – gedurende de gehele levensduur van de boom. Het voordeel van bedraden is dat de resultaten onmiddellijk merkbaar zijn.

De enige schaduwzijde is dat deze methode de nodige kennis en heel wat oefening vereist om de vaardigheid meester te worden, maar éénmaal men de techniek beheerst kan men deze levenslang gebruiken.  Het vergt ook de nodige inspanning en volharding om de boom nauwkeurig en volledig tot in detail te bedraden om aan afdoende vormgeving te kunnen doen.

De ware beloning komt dan ook wanneer de gezette vorm zich in de boom handhaaft, waarbij we ons realiseren dat al dit werk niet voor niets is geweest.

Waarom ?

Soms is het mogelijk een bonsai te vormen enkel en alleen door snoeien en trimmen.  Maar in de meeste gevallen is het nodig om bij een deel van de boom een nieuwe positie teweeg te brengen om dit visueel beter tot zijn recht te laten komen of om fouten te verbeteren.

Het voornaamste doel van bedrading is de richting en de vorm van stam, takken en twijgen te wijzigen tot ze overeenkomen met het ontwerp van de vormgever.  Het laat toe, mits inachtname van enkele regels, sierlijke bochten, scherpe hoeken en doorbuigingen te vormen, om een monotone rechte tak te verkorten door deze te verbuigen, verschillende niveau’s en plateau’s in een tak aan te brengen, en ook om meer accenten te leggen.  Door bedraden kan men ook voorkomen dat takken elkaar kruisen en overlappen, zodat voldoende licht en lucht alle loofpartijen kan bereiken.

De algemene doelen van bedraden zijn :

• Om de bonsai aan zijn ideale vorm te helpen en te benadrukken
• Om aan de bonsai een zekere stijl te geven
• Om de esthetische schoonheid te versterken
• Om ouderdom, kracht en vitaliteit af te beelden
• Om fouten en tekortkomingen te verbeteren en te verstoppen

Waar snoeien kan gezien worden als de manier om de boom in de goede verhouding te brengen, benadrukt en verfijnt bedrading het gevormde ontwerp. Natuurlijk is er een grens aan de buigzaamheid van de takken. Het verbuigen moet dan ook voorzichtig gebeuren zodat de takken niet breken.

Korte geschiedenis.

Bij het bestuderen van de bonsaigeschiedenis leren wij dat er door de loop der tijden meerdere vormingsmethodes toegepast werden, de één al wat efficiënter dan de andere en steeds weer op zoek naar verbetering.

Oorspronkelijk werd er aan de boompjes-in-pot niet veel aan vormgeving gedaan, bij uitzondering van occasionele snoei- en trimbeurten.  Toen men na verloop van tijd meer belang ging hechten aan de vorm van de potplanten werd het duidelijk dat men bijkomende hulpmiddelen nodig had.

En zo, tegen het einde van de 18^e-eeuw kwamen enkele Chinese kwekers op het idee om loden strips te gebruiken die als buisjes rond de takken gewikkeld werden, waardoor men de takken kon verbuigen zodat deze in de gewenste positie bleven.  Er bleken echter wel enige nadelen te bestaan. Namelijk, deze methode was enkel bruikbaar bij schaarse vertakking en kon men slechts met ieder loden buisje tussen de internodes werken zodat men een onsamenhangende vorm overhield.  Ook voorzag deze methode in weinig ontwerp buigzaamheid. Een bijkomend nadeel was ook dat de schors van de boom verbleekte onder de loden bedekking die tevens een goede schuilplaats bleek te zijn voor talloze insecten.

Gewichtjes, meestal een stukje lood, met een draadje opgehangen aan de takken was een methode die ook gebruikt werd in China. Het probleem hierbij stelde zich doordat de positie van een tak enkel in de verticale zin kon gewijzigd worden, en ook maar kon toegepast worden op één punt van de tak.  Afwisseling in het ontwerp van de boom is niet mogelijk en gewoonlijk wordt er niet genoeg buiging teweeggebracht  bij de aanzet van een tak.  Daartegenover wordt er teveel buiging veroorzaakt bij de top van de tak.  Deze methode werd bijzonder populair in Japan gedurende de Meyi-periode (1867-1912).

Touw met stokjes, in combinatie met gewichtjes en snoeitechnieken, werden op grote schaal gebruikt tot aan het eind van de 19^e-eeuw.  Deze methode wordt zelfs nu nog toegepast als ruwe vormgeving bij jong volle-grond materiaal.

Bamboe-staken in de lengterichting vastgemaakt aan de takken en dan aangetrokken met touw wordt door zijn gecompliceerdheid zelden toegepast bij bonsai.  Alhoewel, heden ten dage, deze techniek veelvuldig wordt gebruikt bij het vormen van tuinbomen.

In de loop van de 19^e-eeuw werd in China het gebruik van bedrading bedacht, en nadat deze in Japan geïntroduceerd werd, begin 1900,   werd deze methode al snel populair.  Van toen af nam het gebruik van bedrading de plaats over van alle voorgaande traditionele technieken en werd het de fundamentele techniek – samen met snoeien en trimmen natuurlijk – voor het vormgeven van bonsai.